Oude kaarten zijn niet alleen mooi om te bekijken Oude kaarten zijn niet alleen mooi om te bekijken

Vic Mennen

Nederzettingen bij het water in en rond Lommel

Oude kaarten zijn niet alleen mooi om te bekijken, ze tonen ook de oudste nederzettingen in het Kempische landschap en belichten de rol van het landschap op het agrarische leven van onze voorouders. De kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden door J. de Ferraris (1771-1778) en de grenskaart van de Brou (1786) zijn hiervan fraaie voorbeelden.

De historische nederzettingen in de Limburgse Kempen zijn heide-nederzettingen. Ze vormden een geheel van kleinschalige landbouwbedrijfjes met akkerbouw en veeteelt. Naast het akkerland en het grasland vormde de woeste heidegrond de derde pijler van de gemengde bedrijfsvorm. De boerderijen lagen los van elkaar en vormden een soort lintbebouwing tussen de heide en het beekdal.

Hydrografisch was en is Lommel karig bedeeld met kleine waterlopen in tegenstelling tot de buurgemeenten met hun gehuchten in de Dommelvallei (Pelt) of in het Netebekken (Mol). Toch lagen deze - in een ver verleden (gegraven) - kleine waterlopen aan de basis van het gehuchtenpatroon.  Deze lezing behandelt daarom niet alleen het belang van Dommel en Nete voor de vorming van de oudste nederzettingen in en rond Lommel, ze licht ook de rol van de kleinere waterlopen of ‘rijten’ toe.

Victor Mennen schreef plaatsnaamkundige studies (onder meer over Lommel, HechtelEksel en Koersel) en is redacteur van het tweedelige Woordenboek van de Vlaamse Waternamen (2016-2018). Op dit ogenblik bereidt hij een woordenboek voor over de ongeveer 500 nederzettingsnamen (buurtschappen, gehuchten, dorpen en steden) van de Limburgse Kempen. 

MEER INFO